Ibisobanuro vy'ibicuruzwa
Ghana, igihugu co muri Afirika y’Uburengero gifise ubutunzi bwiza, cizigira cane imodoka ziva hanze. Nk'ibice 90 kw'ijana vy'imiduga iri mu mabarabara yayo ni imodoka za kera, kuko zishobora gukoreshwa mu buryo butari bwinshi kandi zishobora kugurwa n'umuntu asanzwe. Ivyo bivuzwe, umubare munini w’abanyagihugu ubu bariko barondera kugura imodoka nshasha kandi ibiharuro vyerekana ko isoko ry’imodoka ryo mu gihugu rizoshika ku gaciro k’amadolari y’Amerika miliyaridi 10.64 mu mwaka w’2028.
Ghana ifise amategeko asobanutse ku modoka zizanwa hanze:Imodoka zarokotse, imodoka za kera n'izikoreshwa n'ukuboko kw'iburyo-zirabujijwe (kiretse izo zigenewe gukoreshwa mu buryo budasanzwe). Ivyo binyabiziga bikoreshwa n’ukuboko kwa kabiri-ibubamfu-bitegerezwa kuba bitarenze imyaka 10. Imodoka zose ziza hanze zisabwa kuronka icemeza ko zihuye n’amategeko (GSA) kugira ngo zibe nziza kandi zitekanye.
Ku bijanye n’imisoro:Ku modoka zikoreshwa na peteroli-, gukoresha moteri nke bisigura ko imisoro igabanya, mu gihe iyo moteri ikoreshwa cane, bituma haba imisoro myinshi. Kuva mu mwaka w’2024, imodoka zikoresha umuyagankuba ziza hanze zarahawe umusoro w’imyaka 8. Ikindi kandi, hariho n’inzego z’imisoro ku modoka zikoresha umuyagankuba zikoranirijwe mu karere.
Ku bijanye n’uguhiganwa kw’isoko, igice c’imodoka zikoreshwa-kiganzwa n’ibimenyetso biva mu Buyapani, Amerika n’Ubudage. Mu kibanza gishasha-imodoka, imodoka z’ubudandaji z’Abashinwa (harimwo n’ibikamyo bikomeye-n’ibikamyo bikuru) vyaronse ugukwegwakwegwa kudasanzwe. Amashirahamwe menshi y’Abashinwa amaze gushinga ibikorwa vyo guhingura ibintu mu gihugu, mu gihe amashirahamwe mpuzamakungu na yo nyene ariko aratera imbere mu gushirwa kw’isoko ryayo - bituma haba uguhiganwa gukomeye cane.
Naho hariho ivyizigiro vyiza, isoko rirafise ingorane zitari nke zigaragara: ibikorwa remezo vyo gushaja bidahagije, uburyo bwo gutwara abantu n’ibintu butari bwiza mu turere twa kure, hariho uguhindura amategeko, n’uko abahinguzi b’imiduga bo mu Bushinwa batamenya neza ivy’imiduga.
Ivyo bivuzwe, uturyo twinshi na two nyene turagwiriye. Infashanyo ya politike ya Leta ku modoka nshasha zikoresha inguvu, inzego z’imisoro ku bigo vy’ubuhinga vy’amahanga-bishora, n’ugutera imbere kw’abasaba imodoka z’ubudandaji zitwarwa n’inzego z’ubucukuzi n’ivy’ubuhinga, vyose biriko biratuma habaho umwanya munini wo guteza imbere ibikorwa.
Ku masosiyete ashaka kwinjira muri iri soko, ikintu ca mbere ni ugutahura neza politike zo mu karere no gutegura ingamba zishingiye ku nkomezi zabo nyamukuru.
Ivyiyumviro nyamukuru vyo kwibuka:
1.Imodoka zikoreshwa n'ukuboko kw'ibubamfu-ntizitegerezwa kurenga imyaka 10.
2.Imodoka zitwara iburyo-zisaba kwemererwa guhindurwa imbere y'uko ziba zitegekanijwe n'amategeko.
3.Imiduga yose iva hanze itegerezwa kuba ifise Icemezo c’uko ihuye n’amategeko; ahandi ho ntibazokuraho imigenzo.
4. Uretse umusoro wa duwane, umusoro wongereweko (VAT) w’ibice 12,5%-n’umusoro w’ubwishingizi bw’amagara 2,5% na vyo nyene birakoreshwa. Imisi yose nusuzume amategeko mashasha, kandi birarushiriza kuba vyiza ukoresheje abahinga bo gutangaza n’ugukuraho ibintu nk’ivyacu.